Dit jaar is het 350 jaar geleden dat de Nederlandse vloot, onder leiding van Admiraal Michiel Adriaanszoon de Ruyter, de Thames en de Medway opvoer in juni 1667 en de Engelse vloot één van de grootste nederlagen in zijn geschiedenis toebracht.
Dit jaar worden er zowel in Engeland als in Nederland activiteiten georganiseerd: tentoonstellingen, lezingen, heropvoeringen, vuurwerken; van alles.
Maar waar gaat het nu eigenlijk om? Wat is er zo bijzonder aan een slag die zich 350 jaar geleden afspeelde tussen de Republiek en Engeland?

De Battle of the Medway, of de Tocht naar Chatham, is een keerpunt in de geschiedenis van West-Europa geweest. Voor de Republiek was het misschien wel het hoogtepunt van de Gouden Eeuw, in elk geval van de zeemacht die het land toen was. Voor Engeland was dit ‘Pearl Harbour ‘ moment juist het begin van haar latere glorie. De vier zee oorlogen die de Republiek met Engeland uitvocht, drie waarvan in de zeventiende eeuw, gingen om de hegemonie over de zeeën en om koloniale macht en daarmee handel.

In 1665 was de Tweede Engels-Nederlandse oorlog uitgebroken, en na twee jaar op elkaar losgebeukt te hebben, met als hoogte (of diepte) punt de Vierdaagse Slag in augustus 1666, de grootste zeeslag in de tijd van het zeil, naar men zegt, waren beide partijen uitgeput.
In januari 1667 kwamen de partijen bijeen in Breda om vredesonderhandelingen te beginnen. De Engelsen hielden de boel op, tot grote ergernis van Raadspensionaris Johan de Witt. Deze smeedde samen met Michiel de Ruyter een uitermate riskant plan om naar Londen te varen, om de Engelsen aan te sporen tot meer haast.

De vloot stond officieel onder bevel van Cornelis de Witt, die de Staten vertegenwoordigde en nauw samenwerkte met Michiel de Ruyter en de andere gezagvoerders Van Brakel, Van Gent en anderen. Half juni 1667 zette de vloot zeil met oorlogsschepen, branders, verkenners en voorraadschepen. Na flink heen en weer geslingerd te zijn in een storm bereikte men Engelse wateren.
Michiel de Ruyter riep een krijgsraad bijeen om te hergroeperen en de volgende stappen te ondernemen. Men besloot de vloot te splitsen:, met De Ruyter aan het hoofd van het deel dat de Theems op zou varen en Van Gent met Cornelis de Witt aan het hoofd van het deel dat de Medway zou nemen.

Van Gent nam 19 schepen, waaronder vier branders mee richting Kent, en zeilde tot Gravesend (‘sGravezande genoemd op Nederlandse kaarten). Daar viel weinig uit te richten, dus keerde men om en zakte de rivier af tot het eiland Sheppey. Dat was beter. Commandant Dolmans mannen van het nieuwe Korps Mariniers */ vielen het fort Sheerness op het eiland Sheppey aan en veroverden het.
De Engelsen verzetten zich wel; een pamflet vermeldt dat er lustig op elkaar werd losgeschoten, maar zij konden de Nederlanders niet verhinderen aan land te gaan en ontvluchtten het fort. De Hollanders troffen er grote hoeveelheden ankers, masten, rondhout, ed. aan, welke zo veel mogelijk meegenomen werden. Wat men niet kon meenemen vernielde men. Ook werd vee meegenomen.
Toen de Engelsen met versterkingen terugkeerden trokken de Nederlanders zich terug op hun schepen en verlieten Sheppey, aangezien wel duidelijk was dat zij niet in staat waren het eiland te bezetten en behouden.

Op naar Chatham dus, waar de pronkstukken van de Royal Navy aangemeerd lagen, de meesten te veel stroomafwaarts, ondanks bevelen om de schepen hoger op de Medway te brengen. Samuel Pepys schrijft daarover in zijn dagboek.
Toch hadden de Engelsen niet stil gezeten.Zij hadden een lange, dikke ijzeren ketting over de rivier gespannen, aan weerskanten bewaakt door grote schepen met geschut aan boord. Ook hadden zij een aantal schepen gezonken om de aanvallers de doorvaart te verhinderen. Aan land waren verdedigingswerken opgericht; een geschutspost op de zuidelijke en Fort Upnor op de noordelijke oever.

Van Brakel, een jonge, ambitieuze gezagvoerder, werd hierdoor niet afgeschrikt. Hij ging voorop en laveert tussen de gezonken schepen door, gevolgd door de andere schepen. Men breekt op de één of andere manier de ketting en valt op de Engelse schepen aan. Het ene na het andere schip wordt gezonken, in brand gestoken of wordt ingenomen. De Engelsen bieden weinig weerstand, zeker nadat ze één van hun schepen de lucht in zien vliegen. Het feit dat zij maanden niet betaald waren zal ook wel een rol gespeeld hebben.

Bij Upnor gekomen worden de Nederlanders bestookt door een macht van 12.000 man, te paard en te voet, onder bevel van generaal Monck, zelf ooit bevelhebber upnor castlevan één van de schepen die ten onder gaan.
De Nederlanders zien kans om zonder al te veel schade de rivier de Medway weer af te zakken, met mede neming van een aantal schepen en veel buit. Men had tijdens de slag de dorpen Gillingham, Chatham en omgeving behoorlijk geplunderd.
De Engelsen zagen met lede ogen hun vloot de grond ingeboord worden en hun trotse schip Royal Charles weggevoerd worden.

Op 23 juni veroveren, zinken of verbranden de Hollanders veertien Engelse schepen, waaronder de Royal James, Loyal London en Royal Oak, plus de Jonathan en de Marmaduck.
The Royal Charles, het vlaggeschip van de vloot wordt in triomf mee naar Texel gesleept, waar het volgens Vondel ‘tot in eeuwigheid te pronken zal liggen op de Oostindische werf’.
Nu, dat viel wel mee; het enige dat er van over is gebleven is de gebeeldhouwde achersteven, welke nu in het Rijksmuseum hangt (maar wel weer Brits eigendom is.)


Whitehall vreest oproer na de vernedering en de enorme schade die geleden is. Charles II die net zeven jaar weer op de troon zit beveelt de Engelse onderhandelaars in Breda tot een snelle vredesluiting te komen, hetgeen geschiedde. Op 31 juli wordt de vrede getekend en de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog is officieel ten einde. Het duurt echter nog tot oktober voordat overal de vrede in werking treedt. Tot die tijd patrouilleert De Ruyter de wateren besloten in het verdrag.

Joost van den Vondel schreef diverse lofdichten op de vloot, waaronder De Zeeleeuw op den Theems, waarvan een 19e eeuwse editie uit de collecties van de British Library te zien zal zijn in de tentoonstelling "Breaking the Chain" bij de Historic Dockyard Chatham, van 8 juni tot en met 3 september.
Andere stukken uit de collecties van de British Library daar te zien zijn een exemplaar van de Vrede van Breda, een gravure van Romeyn de Hooghe, de gestorven De Ruyter voorstellende, omringd door allegorische figuren en afbeeldingen van zijn zeeslagen (niet Chatham! ) en een originele brief van Sir John Evelyn, destijds verantwoordelijk voor de medische zorg van soldaten en zeelieden actief in Kent.

Het Guildhall Museum in Rochester opent een andere tentoonstelling op 6 mei, tot 12 november, met veelal Nederlands materiaal uit eigen collectie, waaronder voorlopers van kranten waarin op ‘patriotische’ wijze verslag wordt gedaan van de gebeurtenissen. Ook zijn daar handgemaakte kaarten en tekeningen te zien van plannen om Medway beter te versterken, getekend door een Nederlander in dienst van het Engelse hof: Bernard de Gomme.

En natuurlijk houdt Upnor Castle zelf een tentoonstelling en net als elk jaar in juni zal de English Civil War Society op 10 en 11 juni een heropvoering verzorgen op Upnor Castle. Zij zullen de slag rond het kasteel naspelen, compleet met een kanon, musketten, pieken en trommels. Zij geven ook demonstraties van het uitvoeren van charges met pieken en musketten. Daaromheen is een afdeling ‘levende geschiedenis’ , met een werkende smitse, veldkeuken en een ‘pennelikker’.

Meer informatie over al deze tentoonstellingen en andere evenenenten is hier te vinden op de website van de Medway Council.
Meer informatie over de stukken uit de collecties van de British Library kunt u verkrijgen via dit emailadres, waar ondergetekende achter zit.

Tot ziens in Chatham!

Marja Kingma, Curator, Germanic Collections, British Library

*/ De Nederlandse vloot had zo'n duizend (zee)soldaten tot haar beschikking van het net in 1665 opgerichte "Korps Mariniers"; het eerste Corps ter wereld dat gespecialiseerd is in amphibische krijgsvoering. Voor meer informatie over het Korps Mariniers, klik hier.

De Tocht naar Chatham
19 - 24 juni 1667
350 Jaar Herdenking van de Slag in de Medway
 
Een Neerlandia Excursie naar Chatham en Upnor Castle

zaterdag 10 juni 2017

 
Datum: zaterdag 10 juni 2017

Plaats: Chatham Dockyard

Tijd: start 10.30 uur.

Met de auto:
   SatNav: ME4 4TY, gratis parkeren
Met de trein:
   10 minuten met bus vanaf
    Chatham Station

Kosten:
   £ 35.00 voor volwassenen
   £ 25.00 per kind
 
Aanmelden vóór zaterdag 3 juni 2017.

Inbegrepen zijn:
   - de privétour en entrée Chatham
      Dockyard (voor een heel jaar !)
   - retour bootrip op de Medway
   - heropvoeringen en tentoonstelling
      in Upnor Castle.

Kaartjes voor de boot zijn maar beperkt beschibaar.
Alle kosten dienen vooraf betaald te worden.

Er is eerst een privé rondleiding door de Chatham Dockyard gevolgd door de " Breaking the Chain " tentoonstelling.

Daarna is er een overtocht per boot naar Upnor Castle, waar de heropvoeringen plaats vinden.

Rond 17:00 uur vertrekt boot terug naar Chatham. Er bestaat de mogelijkheid om met de boot door de varen naar het eindpunt in Rochester.
 
Meer informatie en boekingen, op telefoon +44 20 8748 0636 of per email bij: penningmeester@neerlandia.org .